Stres szkolny

Stres szkolny związany jest ze zbyt dużymi wymaganiami (lub postrzeganymi jako zbyt trudne), stawianymi przed dziećmi. Jako typowe sytuacje stresogenne najczęściej przez uczniów wymieniane są: poczucie niesprawiedliwej oceny przez nauczyciela, kompromitacja przed klasą, klasówki, kartkówki, ustna odpowiedź przy tablicy, zbyt dużo lekcji, sprawdzianów czy postawy konkretnych nauczycieli, reakcje rodziców na uzyskiwane oceny. Istotny wpływ na dziecko i jego postrzeganie wyzwań szkolnych mają również relacje na linii szkoła-dom czy atmosfera domowa (I.R.Galicka-Płochta, 2005). Tego typu sytuacje i wymagania, którym dzieci nie potrafią sprostać, mogą wykształcać u dzieci lęki, takie jak strach przed porażką, strach przed oceną, strach przed wykluczeniem, strach przed wykluczeniem, strach przed utratą, o więzi społeczne (Jackel B., 2007). Jak pokazują badania naukowe, napięcia szkolne bardzo często przenoszą się na sferę somatyczną, czyli cielesną. Według badań przeprowadzonych przez G.A. Bernsteina okresowa niechęć wobec szkoły pojawia się prawie u połowy uczniów w wieku pomiędzy dziesiątym a siedemnastym rokiem życia (za I.R.Galicka-Płochta, 2005). Najczęstszymi objawami jakie dotykają dzieci i młodzież są zaburzenia snu (głównie trudności z zasypianiem), które z kolei powodują zmęczenie, niekorzystnie wpływają na koncentrację, moczenie nocne, bóle brzucha (najczęściej rano lub wieczorem), wzrost wagi ciała, podwyższenie ciśnienia krwi. Swoistym “Pudłem rezonansowym” emocji” staje się również układ pokarmowy, a zwłaszcza żołądek, dwunastnica i jelita (I.R.Galicka-Płochta, 2005). Poprzez powyższe reakcje somatyczne, organizm dziecka sygnalizuje występowanie różnych, często negatywnych, emocji.

Jak przeciwdziałać stresowi towarzyszącemu szkole? Warto unikać stawiania przed dziećmi wymagań znacznie przekraczających ich zasoby (wiedzę, doświadczenia, talenty i predyspozycje). Z drugiej strony jednak warto pamiętać, że nie da się przed wszystkim uchronić dziecka i przygotować go na każdą sytuację. Dzieci potrzebują nauczyć się radzić sobie z trudnościami, np. rozwiązywać konflikty rówieśnicze. Nie wystawiane na działanie sytuacji stresowych nie uczą się i nie nabywają umiejętności radzenia sobie z przeciwnościami, są bardziej bezradne i podatne na porażki i załamania.

Jeżeli mamy podejrzenia, że jakaś sytuacja może być zbyt przeciążająca dla dziecka warto wcześniej w pewnym sensie “wystawić” nasze dziecko na działanie podobnych ale łagodniejszych czynników – tak by mogło stopniowo zaadaptować się do warunków, jednocześnie wskazując sposoby jak sobie z nimi poradzić (w przypadku rozpoczęcia edukacji w nowej placówce może to być wcześniejsze jej odwiedzenie, np. podczas dni otwartych). Takie stopniowe obywanie się z sytuacjami trudnymi  staje się niejako “szczepionką”, dzięki czemu buduje u dziecka poczucie, że potrafi ono poradzić sobie z zadaniami, które są przed nimi stawiane. Doświadczenie poradzenia sobie z danymi wydarzeniami skutkuje pewnością siebie dziecka i większa odpornością na stres, natomiast niepowodzenia mogą doprowadzić do zwiększonej podatności na stres (Krawczyński M., Nowicki D. 2004). Ważne jest również, aby dzieci były świadome potencjalnych niebezpieczeństw oraz potrafiły je realistycznie oceniać. Zadaniem rodzica jest ukształtować “pozytywne spojrzenie na świat”, wskazać dziecku odpowiednie ramy czy strategie i wzmacniać poczucie wartości dziecka. Wraz ze wzrostem ilości sytuacji, dziecko potrafi samodzielnie sprostać, maleje także agresja i strach (Jackel B., 2007).